Carpe diem

Ο άνθρωπος είναι πλασμένος να βιώνει την απώλεια καθόλη τη διάρκεια της ζωής του. Από μικρή ηλικία ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτή. Ο παππούς και η γιαγιά είναι τα πρόσωπα που κατά βάση μας φέρνουν σε πρώτη επαφή με την απώλεια αγαπημένων προσώπων. Σαφώς, κανείς δεν έχει συμβόλαιο με κανέναν και για τίποτα. Η ζωή κάνει κύκλους και όταν ένας κύκλος κλείσει, κάποιος άλλος είναι εκεί να μας βάλει στον χορό του. Εδώ, θα ασχοληθώ με τη στιγμή που ερχόμαστε αντιμέτωποι με το κλείσιμο το κύκλου. Εκείνη τη στιγμή που η απώλεια παίρνει σάρκα και οστά, σαν άλλο θεριό, κυριεύοντας κάθε ίνα της ύπαρξής σου. Κάθε προσπάθεια άρνησης της πραγματικότητας είναι μάταιη. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε την απώλεια. Αυτή η ματαιότητα είναι ο κοινός παρονομαστής δύο πραγμάτων. Αφενός της  ακράτητης φθοράς όλων και της υπέροχης θέλησης για ζωή. Δεν είναι ο φόβος του θανάτου που μας κάνει να ζούμε, αλλά η φυσική αντίδρασή μας στη μη αναστρέψιμη φθορά. 

Στους καθημερινούς μας ρυθμούς παρασυρόμαστε και πολλές φορές αγνοούμε ή δίνουμε λιγότερη σημασία απ’ όσο θα έπρεπε στα σημαντικά πράγματα στη ζωή μας... Μια απώλεια σε κάνει να επαναπροσδιορίζεις τη ζωή σου, τους στόχους σου, τις αξίες σου. Μια απώλεια σε βοηθά να επαναπροσδιορίσεις τι πραγματικά θες από τη ζωή σου και τι μπορείς να πετύχεις κατά τη διάρκειά της. Καταλαβαίνεις ότι ο χρόνος σου είναι αρκετός αλλά περνά γρήγορα. Καλά θα κάνεις να τον αξιοποιείς κάθε μέρα στο έπακρο, carpe diem που έλεγαν οι Λατίνοι. Τα μούτρα, η κατήφεια, η γκρίνια, η μιζέρια, η κοντόφθαλμη οπτική μας αποκλείουν από την ομορφιά της ζωής, το μεγαλείο του να ζεις. 

Μια απώλεια σε κάνει να εκτιμήσεις την ύπαρξή σου. Έχεις ποτέ αναπνεύσει τόσο βαθιά που να νιώσεις το οξυγόνο να ακροβολίζεται σε κάθε κύτταρο της ύπαρξής σου; Έχεις αισθανθεί το χάδι μιας πρωινής ηλιαχτίδας που ζεσταίνει απαλά το πρόσωπο; Πόσες φορές δυσανασχέτησες σε μια κουβέντα καθημερινή με την οικογένειά σου ή στις «αγγαρείες» που σε βάζουν να κάνεις. Οι άνθρωποι που βρίσκονται σήμερα στη ζωή σου, ίσως σου διαφεύγει, μα δεν θα είναι εκεί για πάντα. Ούτε εσύ θα είσαι εκεί για πάντα. Είναι πολύ προτιμότερο να τα λάβεις όλα αυτά στην ουσιαστική τους φύση. Δεν πρόκειται για βαρυγκώμιες, αλλά για την ουσία την επικοινωνίας σας. Είναι το κοινό σημείο αναφοράς σας. Είναι αυτό που θα σου μείνει να θυμάσαι. Η καθημερινή κουβεντούλα. Ο καλός λόγος, το χάδι. Η ανθρώπινη επικοινωνία, που προκύπτει από αυτά τα απλά πράγματα και τελικά ζεσταίνει την καρδιά στο παρόν και την μνήμη στο μέλλον. 

Επομένως, πώς αντιμετωπίζουμε μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ζωής, την απώλεια; Είναι ενδιαφέρον το ότι στην καθημερινότητα η απώλεια είναι ένα γεγονός το οποίο δεν μας απασχολεί πρακτικά ή φιλοσοφικά. Ακόμα και ο σύγχρονος πολιτισμός, η κοινωνία συνηγορούν στην απομάκρυνση από την απώλεια. Είναι ένα σχετικά άγνωστο και ανεξερεύνητο πεδίο της ζωής μας. Θαρρείς και πρόκειται για θέμα ταμπού. Πιθανόν, πιστεύουμε πως όσο δεν ασχολούμαστε με τη διαδικασία της απώλειας, αυξάνουμε τις πιθανότητες να μην τη βιώσουμε. Στη συντριπτική πλειοψηφία οι άνθρωποι του σήμερα -για εμάς τους ίδιους μιλώ- δεν σκέφτονται ότι μπορεί εντελώς ξαφνικά να αλλάξει κάτι στη ζωή τους ριζικά, παρά μόνο όταν έρθει εκείνη η στιγμή του αποχωρισμού.

Το πρώτο αίσθημα, που μας κατακλύζει για μια πιθανή απώλεια αγαπημένου προσώπου ή ακόμα και για την προσωπική μας απώλεια, είναι ο φόβος. Ο φόβος αυτός σε δεύτερη ανάγνωση είναι μια μεγεθυμένη εγωιστική ανασφάλεια για τον αποχωρισμό. "Δεν θέλω να σε χάσω. Φοβάμαι να μείνω μόνος/η μου". Δεδομένου ότι κανείς δεν απέφυγε τον κύκλο της ζωής, με τον οποίο κλείνει τη ζωή του, είναι δείγμα μικροψυχίας να αναρωτιέσαι τι θα κάνεις εσύ στη συνέχεια χωρίς το αγαπημένο σου πρόσωπο. Τι θα γινόταν αν συνομιλούσαμε με τον εαυτό μας με έναν και μόνο σκοπό, να βρούμε εκείνες τις πτυχές μέσα του ο καθένας που θα μας έφερναν σε επαφή με το ζήτημα της απώλειας πριν αυτή καθορίσει ανεπιστρεπτί τη ζωή μας; Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα λεπτής φύσης θέμα, το οποίο ο καθένας μας αντιμετωπίζει πραγματικά πολύ διαφορετικά.

Μια συνομιλία με τον Θάνατο πραγματεύεται και η ταινία Έβδομη σφραγίδα του Ingmar Bergman, του 1957. O κεντρικός ήρωας της ταινίας καλεί τον Θάνατο σε συζήτηση κατά τη διάρκεια μιας παρτίδας σκάκι. Ο ήρωας θέτει μεταφυσικά ερωτήματα με κύριο πρόβλημα αυτό της ύπαρξης του Θεού. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι ο Θάνατος είναι για τον ήρωα ο,τι πιο κοντινό στο θείο. Θεωρεί ότι ο Θάνατος θα τον βοηθήσει μέσα από τις απαντήσεις του να φτάσει στην καλύτερη Γνώση για το θείο στο επέκεινα. Μέσα από απλές ερωταποκρίσεις ανάμεσα στον ήρωα και τον Θάνατο το πόρισμα είναι αφοπλιστικό. Ο Θάνατος εμφανίζεται να μην ξέρει κάτι για τον Θεό. Πρακτικά, ο θάνατος είναι μια αναπόφευκτη και άχαρη διαδικασία, σαφώς μέρος της ζωής κάθε ανθρώπου, η οποία δεν μας φέρνει απαραίτητα σε επαφή με το θείο. Πιθανώς φανεί πεζό ή μικρό σε σχέση με τις προσωπικές προσδοκίες ή μη του καθενός σχετικά με τον θάνατο και το θείο, ωστόσο ο θάνατος δεν σημαίνει ότι μας φέρνει κοντά στο θείο. Εάν αποδεσμεύσουμε το τέλος της ζωής από τις ελπίδες που καλλιεργούνται από το κοινωνικό, πολιτισμικό, θρησκευτικό πλαίσιο και τους θεσμούς, φέρνοντάς το στην απλούστερη μορφή του, το αποτέλεσμα θα είναι ένα επίπεδο πιο ελεύθερος άνθρωπος εσωτερικά. Ο αποχωρισμός θα είναι λιγότερο επώδυνος και η αποδοχή θα προκύψει πιο γρήγορα και ουσιαστικά.

Το ενθαρρυντικό γύρω από μια απώλεια, είναι η δύναμη που κρύβει μέσα του ο καθένας και βγαίνει στην επιφάνεια μόνο όταν έρθει αντιμέτωπος με την απώλεια. Πρόκειται για ένα ψυχικό θάρρος, που όμοιο του δύσκολα βιώνει ο άνθρωπος στις υπόλοιπες εκφάνσεις της ζωής. Πηγάζει εσωτερικά σαν γαλήνη και μπορεί να γίνει αισθητή σε δύο περιπτώσεις. Είτε παράλληλα με τη στιγμή της απώλειας για τους δυνατούς ανθρώπους είτε μετά από διάφορα συναισθηματικά στάδια, τα οποία βιώνουν οι περισσότεροι μετά την απώλεια. Σαφώς, η γαλήνη δεν συνεπάγεται συμφιλίωση με το γεγονός. Απλά είναι σαν ένα βάλσαμο που γλυκαίνει τις πληγές που ανοίγει ο αποχωρισμός. 

Σε κάθε περίπτωση η ζωή η ίδια είναι αυτή που σε καλεί στον χορό της και σε επαναφέρει με γρήγορους ή αργούς ρυθμούς στην καθημερινότητα. Μια καθημερινότητα διαφορετική από την απώλεια και έπειτα, όμως το ίδιο απαραίτητη για τη συνέχειά μας. Με περισσότερη δύναμη και ενδελεχέστερη συνείδηση συνεχίζεις και βρίσκεις πόσο, μα πόσο όμορφη είναι η ζωή.

Άδραξε τη μέρα, λοιπόν.