Art is Cult

Ένα από τα παιδικά μου όνειρα ήταν να μπορούσα να μεταφερθώ σε αλλοτινούς πολιτισμούς. Μάλιστα σκεφτόμουν πώς θα μπορούσα να χωρίσω όσο το δυνατόν καλύτερα τα χρόνια που υπολογίζεται ότι ζει ένας άνθρωπος π.χ. 70-80 χρόνια, ώστε να ζήσω σε όλους τους πολιτισμούς που ήθελα! Προφανώς δεν με πολυενδιέφερε το τώρα, αλλά το τότε. Με γοήτευε το άγνωστο παρελθόν, η ζωή των ανθρώπων πριν τη δική μου ζωή, ο πολιτισμός τους. Μπορώ να πω και σήμερα δεν έχω αλλάξει. Άλλωστε, η μελέτη του παρελθόντος χαρακτηρίζεται από την ασφάλεια του πεπερασμένου. Απλούστατα, κάτι το οποίο έχει γίνει δεν μπορεί να αλλάξει. Μπορεί όμως να καθορίσει τα μελλοντικά, με την έννοια του ότι στοιχεία της εξέλιξης ενυπάρχουν στην πρότερη μορφή των πραγμάτων. Έτσι, λοιπόν μελετώντας το παρελθόν βγαίνεις διπλά κερδισμένος, καθώς μαθαίνεις για τα όσα έχουν υπάρξει και αν είσαι διορατικός διαβλέπεις την εξέλιξη.

Επηρεασμένη από τη διδακτική των Κυκλάδων στην εποχή του Χαλκού, δεν μπορώ να ξεκολλήσω το μυαλό μου από τα κυκλαδικά ειδώλια. Για να προσεγγίσεις πολιτισμούς του παρελθόντος, ανάμεσα στα άλλα, μελετάς την τέχνη των ανθρώπων του τότε. Στην τέχνη συνοψίζονται οι αναζητήσεις των ανθρώπων του παρελθόντος, η φιλοσοφία τους, η ικανότητά τους να επεξεργάζονται τα φυσικά υλικά. Σε ευρύτερο επίπεδο στην τέχνη αντικατοπτρίζονται οι κοινωνικές δομές, η πιθανή ιεραρχία στην κοινωνία, το εμπόριο και οι επαφές με άλλους λαούς.

Η τέχνη μας δίνει στοιχεία για την προσφορά και τη ζήτηση αντικειμένων τα οποία ήταν χρήσιμα είτε στην καθημερινή ζωή είτε στις τελετουργικές διαδικασίες. Ανάλογα με τις πρακτικές, που εφάρμοζαν οι άνθρωποι στην καθημερινότητά τους, ανέπτυσσαν ανάγκες. Οι ανάγκες έβρισκαν απάντηση με τη δημιουργία αντικειμένων, τα λεγόμενα πολιτισμικά δημιουργήματα, τα οποία αποτελούν προϊόν του πολιτισμού ο οποίος τα συνέλαβε, ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένες ανάγκες ή λειτουργίες, αντικατοπτρίζουν την τεχνογνωσία και την τεχνολογία της εποχής τους, αποδίδουν τη φιλοσοφία των ανθρώπων του τότε και διέπονται από αισθητικά κριτήρια ανάλογα με την εποχή τους.

Το κατά πόσο είμαστε σε θέση να ερμηνεύσουμε τη φιλοσοφία που φέρουν τα αντικείμενα αυτά, είναι άλλο θέμα. Μια καλή πρόταση είναι να φορέσουμε τα «πολιτισμικά γυαλιά» της περιόδου την οποία εξετάζουμε και με κάθε επιφύλαξη, δεδομένης της πολιτισμικής και χρονικής απόστασής μας, να προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε μέσω υποθέσεων την πιθανή χρήση και ερμηνεία τους. Με βάση τα ευρήματα μπορεί να υπογραμμιστεί μια διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου να εκφράζεται μέσω της τέχνης. Ξεκινώντας από τις βραχογραφίες στα σπήλαια ανά την Ευρώπη, συνεχίζοντας σε έναν από τους πρώτους πολιτισμούς όπως τον Μινωϊκό, πηγαίνοντας στην κορυφαία έκφραση του πολιτισμού του 5^ου αιώνα π.Χ., για να ακολουθήσει ο μεσαίωνας και να καταλήξουμε στη σύγχρονη εποχή, ο άνθρωπος ανέκαθεν εκφραζόταν και εκφράζεται καλλιτεχνικά.

Στις μέρες μας, σεβαστό μερίδιο αντικειμένων τέχνης του παρελθόντος έχει καταλήξει αντικείμενο λαθρεμπορίου. Οίκοι δημοπρασιών πωλούν τα τέχνεργα σαν να επρόκειτο για κάτι απλό άνευ σημασίας ή ουσίας. Άνθρωποι διατίθενται να ξοδέψουν υπέρογκα ποσά, σωστές περιουσίες, για να φέρουν στην κατοχή τους τα αντικείμενα αυτά. Ο στόχος τους για μένα είναι άγνωστος. Πιθανώς για να καλύψουν το κενό μέσα τους, τη μικρότητά τους, τη ματαιοδοξία τους. Η διάθεση και η αγοραπωλησία πολιτισμικών αγαθών του παρελθόντος από οίκους δημοπρασιών, λαθρέμπορους, έμπορους τέχνης και καλοθελητές που κοιτούν το συμφέρον τους είναι κάτι που δεν μπορεί να χωρέσει στη λογική μου. Από επιστημονική πλευρά, τα αντικείμενα αυτά στην πλειονότητά τους δεν μπορούν να προσφέρουν κάτι στην έρευνα. Οτιδήποτε αποσπάται από το αρχικό περιβάλλον του, αυτόματα δεν μπορεί να μας δώσει την ιστορία του. Κάτι το οποίο είναι αποκομμένο από τα συμφραζόμενά, δεν είναι δυνατό να ερμηνευτεί. Στο βωμό του κέρδους και της απληστίας θυσιάζεται ο πολιτισμός. Πρόσφατα άκουσα την ιστορία κάποιων καλλιτεχνών, οι οποίοι απαιτούσαν να γίνουν λαθρανασκαφές με στόχο να περιέλθουν στην κατοχή τους αδημοσίευτα ευρήματα, για να τα αντιγράψουν και στην συνέχεια να καταστρέψουν τα πρωτότυπα με στόχο να τα παρουσιάσουν σαν δικά τους. Και μόνο ως σύλληψη κάτι τέτοιο είναι διεστραμμένο. Έχει να κάνει με τη ματαιότητα και την τρέλα που πιθανώς έχουν κάποιοι μέσα τους. Είναι αυτό που σε κάνει να καταλαβαίνεις ότι η τέχνη είναι κάτι σαν θρησκεία. Είναι κάτι που μπορεί να σε κάνει να πιστέψεις σε αυτό, να προκαλέσει τα πάθη, ακόμα και ακρότητες όπως το να καταστρέψεις το δημιούργημα ενός άλλου πολιτισμού από το παρελθόν.

Η τέχνη βρίσκεται παντού γύρω μας. Η υψηλή τέχνη είναι αυτή που κάνει τη διαφορά. Η υψηλή τέχνη είναι προιόν διανόησης και ως υψηλή τέχνη μπορεί να χαρακτηριστεί η τέχνη, η οποία καλύπτει αισθητικά κριτήρια και οι θιασώτες αυτής διέπονται από ηθική, αξίες και ιδανικά. Προς τι, λοιπόν, η υποτίμηση, η εκμετάλλευση και η μη προστασία της υψηλής τέχνης του παρελθόντος;

Πηγή φωτογραφίας: http://www.bradshawfoundation.com/sculpture/cycladic_scultpture4.php

Erasmus

Ο φόβος για το άγνωστο και τη μετάβαση σε αυτό ίσως γεννά δισταγμό. Ωστόσο, όσο αναπολώ το Εράσμους μου, απλά θέλω να γυρίσω σε αυτό! Συχνά το Εράσμους χαρακτηρίζεται ως εμπειρία ζωής. Λοιπόν...ζήσ’ το!

Ως φοιτητές έχουμε εικόνες στο μυαλό από αμφιθέατρα, συγγράμματα, εξεταστικές… Υπάρχει ενός άλλου είδους μάθηση, η οποία μένει αξέχαστη. Η βιωματική μάθηση! Αυτό ακριβώς είναι το Εράσμους, για το οποίο θα μιλήσω παρακάτω. Όλα ξεκίνησαν με ένα ταξίδι. Έτσι, λοιπόν, βρέθηκα σε ένα πανεπιστήμιο του Λονδίνου με φοιτητές σαν κι εμένα, έτοιμους να γνωρίσουν καινούργια πράγματα και να ανταλλάξουν εμπειρίες. Γρήγορα όλοι γίναμε μια παρέα. Εξάσκησα τα αγγλικά μου, μπήκα σε ένα διαφορετικό ακαδημαϊκό σύστημα και παρά τις προκλήσεις με τις εργασίες και τη γλώσσα ανταπεξήλθα, γιατί απλά πίστεψα στις δυνάμεις μου. 

Στον σχεδόν ένα χρόνο που έζησα στο Λονδίνο ήρθα σε επαφή με το βρετανικό σύστημα, είδα τον τρόπο ζωής στην ευρωπαϊκή μητρόπολη και ταξίδεψα όσο μπορούσα. Έκανα φίλους με τους οποίους ακόμα μιλάω και ανυπομονώ να ξαναδώ! Ήδη φιλοξένησα έναν φίλο μου από το Μεξικό! Στο Εράσμους μου έμαθα  πως πέρα από τη διεκπεραιωτική φοίτηση,  το Πανεπιστήμιο μού δίνει το εισιτήριο για τον κόσμο. Είναι στο χέρι μας να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία αυτή στο έπακρο και να επιστρέψουμε στην Ελλάδα ως σύγχρονοι πολίτες του κόσμου.